HSP
High Sensitive Persons

  
 

Hoogsensitief (HSP: high sensitive persons)

Bij wie komt dit voor en hoe ga je ermee om?

Gevoeligheid bestaat er uit dat je meestal zonder dat je daarvan bewust bent, beïnvloed wordt door de lichamelijke- en psychische toestand van andere mensen met wie je omgaat.

Vaak zijn het mensen met groter interesse voor dieren, natuur, religie en paranormale zaken.

Gevoelige mensen moeten zich niet terug trekken maar begrijpen wat het is, weten hoe het komt dat ze zo gevoelig zijn, hoe ze daarmee om kunnen gaan en wat ze kunnen doen er minder last van te hebben.

Gevoelige mensen zijn vaak mensen die anderen willen helpen.

Beschrijving

Hoogsensitieve kinderen nemen veel waar. Ze herkennen de kleinste veranderingen en details, bijvoorbeeld een poster in het klaslokaal die verhangen is. Zowel thuis als op school observeren ze voortdurend. Om goed te kunnen zien wat er gebeurt, nemen ze meestal niet direct actief deel aan een situatie, ze staan liever eerst op enig afstand toe te kijken. Ook in situaties met sociale interactie zijn ze oplettend. Ze weten bijvoorbeeld precies te benoemen wat er in een bepaalde situatie gebeurd is, ook als dat inmiddels heel lang geleden is. Op school observeren ze bijvoorbeeld nauwkeurig welke kinderen de neiging hebben om fel te reageren. Ze weten precies wat ze bij deze kinderen beter kunnen laten, om niet zelf met die felle reactie geconfronteerd te worden. Ze denken diep na over oorzaak en gevolg.

Er zijn twee aspecten kenmerkend voor een hoogsensitief kind:

  1. de neiging veel op te merken
  2. diep te reflecteren alvorens te handelen

Door de combinatie van beide aspecten kan een hoogsensitief kind angstig lijken. Wanneer op school wordt verteld over een heftige storm in Frankrijk waarbij caravans geraakt werden door vallende bomen en een persoon daardoor is overleden, denkt het kind daar diep over na en betreft het gebeuren op zijn eigen situatie. ‘s Avonds in bed komen de tranen: het kind wil niet op vakantie, want stel je voor dat ook op onze caravan een boom valt, zijn we dan allemaal dood? In feite is vooral sprake van behoedzaamheid, omdat het kind weet wat er allemaal kan gebeuren.

Hoogsensitieve kinderen voelen zich het meest op hun gemak bij volwassenen die voortdurend rustig en oprecht met hen omgaan. Dan durven ze zichzelf te laten zien en blijken het spontane, communicatieve, sociale, creatieve en intelligente kinderen die veel te vertellen hebben. Verhef je regelmatig je stem, reageer je wel eens boos of heb je de neiging steeds weer te corrigeren, waardoor nadruk komt te liggen op dat wat niet goed gaat dan zal een hoogsensitief kind zich onvoldoende veilig bij je voelen (doe eens normaal, je werk is niet netjes genoeg).

Hoogsensitieve kinderen koppelen een sterke emotionele beleving aan de dingen die ze opmerken. Op een bepaalde manier hebben ze dat nodig. Want door het ervaren van een innerlijke reactie heeft dat wat ze waarnemen waarde en betekenis voor hen. Ze kunnen indrukken pas plaatsen wanneer ze weten wat deze gevoelsmatig voor hen betekenen. Iedere indruk moet iets losmaken, of dat nu vreugde, verdriet, afschuw, schrik, angst, verbazing, verwondering of wat dan ook is. Daarom zoeken ze indrukken op en halen dit diep naar binnen, door ze tot een onderdeel van hun innerlijke beleving te maken. Maar teveel indrukken achter elkaar, of een te heftige indruk ineens, kan tot uitputting leiden. Het kind raakt zo vol dat het minder goed gaat functioneren. Er ontstaat overprikkeling. Dat kan zich uiten in teruggetrokken of juist heel druk gedrag, woedeaanvallen, hangerigheid, op zichzelf willen zijn, huilen, boosheid of concentratieproblemen.

Hoogsensitief is geen ziekte of stoornis, het is een karaktereigenschap. Een karaktereigenschap die in onze maatschappij niet ideaal is.
Deze overgevoeligheid kan zich op vele manieren uiten, zoals emotioneel, verdrietig of in de vorm van allergie of voedselintolerantie.
Soms hebben hoogsensitieve kinderen teveel in hun hoofd en staan te weinig met de benen op de grond. Het zijn vaak heel speciale kinderen die hun eigen kijk op dingen hebben, heel verrassend en opvallend creatief in het vinden van oplossingen. Als of ze een extra zintuig hebben die anderen ontbreekt. Door hun gevoeligheid en bepaalde manier van handelen die niet binnen de gewenste patronen valt, niet binnen de structuur van onze maatschappij valt, leidt dit regelmatig tot onbegrip.
Veel jonge HSPers hebben vaak last van goedbedoelende ouders en leraren die hen willen helpen hun gevoeligheid te overwinnen. Dat maakt hen angstig en juist daardoor kunnen ze moeilijke situaties minder goed aan. Hun gevoelig van eigenwaarde en hun zelfvertrouwen krijgen een deuk en zo raken ze in een negatieve spiraal van angst en overgevoeligheid.

Hieronder volgt een opsomming van kenmerken onderverdeeld in 4 categorieën:

Kenmerken op lichamelijk gebied:

  • veel zien, kleine veranderingen waarnemen
  • graag langs de kant staan om te observeren
  • scherp horen, geluiden snel hard noemen
  • geïrriteerd zijn door kleine ongemakken, zoals een natte mouw of labeltjes in kleding
  • intens reageren op lichamelijke pijn
  • subtiele geur- en smaakverschillen onderscheiden
  • gevoelige ogen, licht snel fel noemen

Kenmerken op emotioneel gebied:

  • aanvoelen van stemmingen en emoties
  • zich snel zorgen maken
  • toetrekken naar kinderen die buiten de groep vallen
  • behoefte hebben aan een rustige omgeving met niet teveel mensen
  • moeite hebben met veranderende omstandigheden
  • de kwetsbaarheid van anderen zien en begrijpen
  • tijd nodig hebben om aan een nieuwe situatie of omgeving te wennen
  • inlevingsvermogen; zich goed verplaatsen in de gevoelens van anderen
  • niet van verrassingen houden
  • op jonge leeftijd in staat zijn tot zelfreflectie
  • niet in het middelpunt van de belangstelling willen staan

Kenmerken op mentaal gebied:

  • een goed geheugen hebben
  • voor de leeftijd over een grote woordenschat beschikken
  • snel van de ene gedachte naar de andere associëren
  • diepzinnige vragen stellen
  • eindeloos willen weten “waarom”
  • resultaten van rekenen blijven achter bij de rest van de vakken
  • een goed gevoel voor vreemde talen hebben, maar die graag in de praktijk leren via conversatie ( dan liever uit een boekje)
  • kennis op school niet letterlijk willen of kunnen reproduceren, maar liever creatief toepassen
  • moeite hebben met structureren en organiseren
  • een hekel hebben aan oefenen en herhalen
  • dichtklappen of zenuwachtig worden bij feitelijke, gesloten vragen
  • liever belevend lezen dan begrijpend lezen

Kenmerken op spiritueel gebied:

  • eigen wijsheid, heel gericht de eigen weg volgen
  • vol levenslust, heel blij en enthousiast kunnen zijn
  • zeer hechten aan de waarheid
  • gericht zijn op liefde en vrede
  • diep nadenken over levensvragen
  • sterke binding hebben met de natuur (planten, dieren)
  • blijk geven van respect voor het leven en voor andere mensen
  • wat tegenover elkaar staat tot harmonie brengen
  • geesten of entiteiten ervaren
  • communiceren met elfjes, kabouters etc.
  • telepathische vermogens bezitten
  • gebeurtenissen voorzien
  • licht en kleuren waarnemen
  • herinneringen aan vorige levens hebben

Kenmerken algemeen:

  • Ze zijn gevoeliger voor indrukken en prikkels en hebben meer tijd nodig om die te plaatsen en te verwerken. Soms raken ze “overprikkeld” en moeten ze zich even kunnen terugtrekken.
  • Zijn graag alleen
  • Raken gemakkelijk overstuur door fel licht, sterke geuren, harde geluiden, schrikken gemakkelijk
  • Heel gevoelig voor pijn
  • Hebben meer rust nodig
  • Staan niet graag in de belangstelling, maar kiezen een plaats aan de zijkant
  • Vangen informatie en stemmingen op die anderen ontgaan. Ze voelen zich vaak verantwoordelijk en nemen het op zich als er negatieve dingen gebeuren.
  • Ook raken ze beïnvloedt door stemmingen van anderen
  • Zijn perfectionistisch en werken daardoor trager of blokkeren soms
  • Raken geïrriteerd als mensen proberen hen te veel dingen tegelijk te laten doen
  • Zijn vaak heel creatief. Ze zijn heel taalvaardig en houden van ingewikkelde problemen oplossen.
  • Heeft een sterke binding met de natuur
  • Hebben een rijke en complexe innerlijke belevingswereld
  • Kunnen diep geroerd raken door kunst of muziek
  • Houden zich strak aan de regels. Strenge straffen en aanmaningen werken niet.
  • Zijn heel consciëntieus
  • Veranderingen in hun leven brengen hen van hun stuk
  • Voelen zich vaak anders, niet normaal en lopen meer risico op pesten en uitsluiting
  • Vaak zijn ze kieskeurig met vrienden en houden ze niet van jeugdbewegingen en uitgaan. Voelen zich ongemakkelijk als er veel om hen heen gebeurt.
  • Worden door hun ouders en leraren gevoelig of verlegen gevonden.

Bevestiging

Hoe moet je omgaan met hooggevoelige kinderen? Door zoveel mogelijk hun natuurlijke ingevingen en de ervaringen die ze willen opdoen te bevestigen. Hooggevoelige kinderen weten vaak heel goed wat ze willen en welke uitdaging ze nodig hebben om zich te ontplooien. Om de ervaringen van deze kinderen een kans te geven zullen ouders in de meeste gevallen moeten proberen hun eigen verwachtingen en opvattingen opzij te zetten.

 

Enkele aanwijzingen om het kind te bevestigen:

  • Dwing niet, geef het kind de ruimte en de tijd om zijn eigen weg te volgen. Hij zal de stappen die hij nodig heeft voor zijn ontwikkeling op zijn eigen moment nemen. Nieuwe situaties of een nieuwe omgeving benadert hij op zijn eigen wijze, bijvoorbeeld door toe te kijken en waar te nemen ( en dat kan gemakkelijk maanden duren).
     

  • Neem angsten serieus, ook al lijken ze jou nog zo onbeduidend of irreëel. Laat het kind erover vertellen terwijl jij luistert, praat er samen over of bedenk speelse oplossingen. Lachen, ongeduld, boosheid of voor schut zetten zal het kind al gauw te veel stress geven en tot schaamte leiden of het gevoel afgewezen te worden.
     

  • Accepteer de innerlijke wijsheid van het kind. Hij weet zelf wat hij nodig heeft om zijn levenservaringen op te doen. Hij weet ook waar hij niet hoeft te zijn. Ga je bijvoorbeeld toch met je kind naar een spelletjesmiddag waar hij pertinent niet heen wil, dan zal die situatie op wat voor manier dan ook absoluut niet bij hem blijken te passen. “Ik zei het toch?” Laat hij je dan achteraf weten.
     

  • Vermijd strenge straffen en emotionele uitvallen. Waar de meeste kinderen gemakkelijk over een gemaakte fout heenstappen, kunnen hooggevoelige kinderen hier uit zichzelf erg door van slag raken. Een korte, rustige en duidelijke uitleg is daarom al voldoende om hen te wijzen op ongewenst gedrag. Bovendien komen straf en heftige emoties diep bij deze kinderen binnen, en kunnen leiden tot schuldgevoelens en faalangst.
     

  • Breng regelmaat aan in dag- en weekindeling. Regelmaat biedt houvast en leert een kind dat de wereld te vertrouwen is.
     

  • Geef gerichte opdrachten. Als je zegt: “Ruim je spullen op”, dan is de kans groot dat je kind tien minuten later nog niets heeft gedaan. Niet omdat hij je autoriteit op de proef wil stellen, maar omdat hij niet in staat is zelf structuur in die opdracht aan te brengen. Zeg liever “Doe je potloden in de doos”, en je zult zien dat het opruimen veel beter gaat.

Grenzen stellen

Kinderen hebben grenzen nodig om zich te kunnen oriënteren. Hooggevoelige kinderen zijn vaak zo sterk verbonden met de wereld om hen heen dat ze er te veel in dreigen op te gaan. Ze hebben grenzen nodig om houvast te ervaren en een eigen identiteit te ontdekken. Door van een begrijpende maar standvastige volwassene te leren wat aanvaardbaar is kunnen ze gevoel van eigenwaarde ontwikkelen, moed om uitdaging aan te gaan en vertrouwen krijgen in hun eigen mogelijkheden. Dan leren ze een individu te zijn met eigen behoeften en talenten, te midden van die wereld waarmee zich zo verbonden voelen.

Hoe kun je hooggevoelige kinderen grenzen stellen zonder hen in emotioneel en zintuiglijk opzicht te overweldigen?

Suggesties:

  • Praat rustig en gebruik weinig woorden. Je kind aankijken en “nee ”zeggen zal vaak al voldoende zijn.
     

  • Let op je woordgebruik. Kinderen gaan, vooral als ze nog jong zijn, over het algemeen af op de essentie van een zin, die wordt bepaald door het werkwoord of zelfstandig naamwoord. Zet je het woordje “niet’ erbij dan blijft die essentie hetzelfde voor het kind, terwijl jij het tegendeel mee bedoelt, intuïtieve en hooggevoelige kinderen zijn erg opmerkzaam en gericht op de kern van zaken, dus ook van zinnen. Probeer bij het stellen van grenzen ontkenning in zinnen te vermijden om de essentie van je boodschap duidelijk weer te geven, bijvoorbeeld: I.p.v. “Niet aankomen”, liever: “Dat moet blijven staan”. I.p.v. “Niet op de stoel staan”, liever: “Op de stoel gaan zitten”.
     

  • Geef het kind zelf de verantwoordelijkheid om een ongewenste situatie zelf te beëindigen. Komt het kind bijvoorbeeld aan een kostbaar voorwerp dan zeg je rustig zijn naam om aandacht te trekken. Op dat moment dat hij je aankijkt zeg je: “Nee”. Dat moet blijven staan”. Vervolgens wacht je af wat het kind doet. Blijft hij het voorwerp aanraken dan herhaal je je woorden. Eventueel benadruk je ze door naar hem toe te gaan, door je knieën te zakken en hem kalm maar vastberaden aan te kijken. Je herhaalt je woorden nog eens en wacht net zo lang tot hij het voorwerp zelf loslaat of met rust laat. Doet hij dat dan beloon je hem met een blij: “Goed zo”.
     

  • Maak je grenzen zichtbaar en tastbaar. Blijf het kind doorgaan met ongewenst gedrag zet hem dan bijvoorbeeld even achter een deur of achter een streep. Leg hem daarbij uit dat die deur of streep de grens voorstelt die jij hem duidelijk wilt en dat jij hem erachter zet wanneer hij erover heen blijft gaan. Let ook hier op je woordgebruik.

Onderwijs

Hoe leren hoogsensitieve kinderen? Hoe verwerken zij informatie en wat voor instructie hebben zij nodig tijdens de les?

Visueel-ruimtelijk denken.
Hoogsensitiviteit blijkt samen te hangen met sterk actieve functies van de rechterhersenhelft. Via de rechterhersenhelft zijn we vooral ingesteld op de wereld binnenin onszelf, ons innerlijke weten en voelen. Het is de helft die samenhangt met sociale en emotionele vaardigheden. Kijken we naar het verwerken van informatie dan is de rechterhersenhelft verbonden met het visueel-ruimtelijk denken.
Hoogsensitieve kinderen ervaren de wereld om hen heen vooral via de visueel-ruimtelijke functies. De meeste andere kinderen hebben juist een voorkeur voor de linkerhersenhelft, met de auditief-volgordelijke functies. Bij hoogsensitieve kinderen is zowel het visuele als het ruimtelijke aspect belangrijk in de wijze waarop ze informatie opdoen en verwerken. Dus, “zien” gaat voor “horen”, beelden gaan voor woorden en ze letten erg op de indeling van de ruimte om hen heen.

Lesmateriaal en lesinstructies zijn vooral gericht op het audititief- volgordelijke denken, verbonden met de linkerhersenhelft, Hoogsensitieve kinderen moeten meedoen in een schoolsysteem waarbij wijze van spreken een “taal’’ wordt gesproken die zij onvoldoende begrijpen, met gevolg dat zij in de war raken en “dommer’ of ongemotiveerder lijken dan ze zijn. Vaak verliezen ze in groep 3 alle interesse in school omdat ze door een verkeerde lesinstructie moeite krijgen met automatiseren, moeite krijgen met spelling en klinkerklanken gaan verwisselen. In hun hoofd is het overvol, door het vele associëren zijn alle informatie door elkaar en weten ze niet meer de juiste antwoorden te geven. Als leerkracht heb je het idee dat er meer in deze kinderen zit dan eruit komt. Ze scoren laag op avi- testen en Cito-toetsen, maar met een beetje persoonlijke begeleiding of het loslaten van het tijdsaspect scoren ze juist heel hoog. In de midden- en bovenbouw kunnen ze hun dag- of weektaak niet goed structureren.

Onderpresteren

Voordat eventuele problemen rondom hoogsensitiviteit bij het kind zelf worden neergelegd (omdat het weinig weerbaar zou zijn, zich niet in de groep weet te handhaven of te open staat) zou men zich moeten afvragen of het kind misschien onjuist begeleidt wordt op school en teveel onderpresteert. Kenmerken van onderpresteren bij hoogsensitieve kinderen zijn:

  • slechte concentratie
  • laag of negatief zelfbeeld
  • faalangst, bang om fouten te maken
  • laag werktempo
  • perfectionisme
  • kwetsbaarder dan voorheen, veel of snel huilen, woedeaanvallen
  • clownesk gedrag
  • wisselende prestaties
  • groot verschil tussen schriftelijk en mondelinge uitdrukkingsvaardigheid
  • teruglopen in emotionele ontwikkeling, zich kinderlijker gaan gedragen

Ordening

Ordening is niet hetzelfde als structuur, maar heeft er wel zijdelings mee te maken. Structuur heeft vooral betrekking op de inhoud en het aanbod van het lesprogramma. Iedere dag wordt de les volgens een vast patroon opgebouwd. De structuur wordt vooral aangereikt via het gehoor van de kinderen (auditief). Er is een vorm van structuur die kinderen niet via het gehoor maar via de ogen tot zich nemen (visueel). We spreken dan van ordening. Hoogsensitieve kinderen zijn visueel-ruimtelijk ingesteld en hebben dan ook behoefte aan een juiste en vaste ordening. Met hun ogen willen ze graag iedere dag hetzelfde beeld waarnemen. Ze weten dan waar ze aan toe zijn. Ze ervaren houvast en veiligheid. Indien de ordening verandert ( dus het beeld dat ze waarnemen), willen ze graag zien dat het verandert (ze willen erbij zijn) of vooraf verteld krijgen dat het veranderd gaat worden of veranderd is.

Een nieuwe situatie of een nieuwe omgeving betekent een nieuwe, voor deze kinderen nog onbekende ordening. Hoogsensitieve kinderen zullen eerst willen gaan staan om de ordening waar te nemen. Hoe verhouden de delen zich ten opzichte van elkaar? Hoe is de dynamiek? Hebben ze het complete beeld in zich opgenomen en hebben ze hun eigen rol daarin duidelijk, dan pas zullen ze toetreden tot de situatie. Hoogsensitieve kinderen met een sterk behoefte aan ordening kunnen bijvoorbeeld problemen hebben met het jaarlijkse schoolreisje. Ze vinden het vaak heel leuk om op schoolreis te gaan, maar toch zijn ze gespannen of zien er vreselijk tegenop. Het betreft een nieuwe situatie: ze hebben geen duidelijk beeld in hun hoofd waar ze naartoe gaan, hoe het er daar uitziet, hoe de mensen zijn, etc. Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld een excursie, een feest, de eerste schooldag na de vakantie, sinterklaasviering, carnaval etc.

De meeste scholen kennen in de onderbouw themahoeken waarin groepjes kinderen samenspelen, zoals de poppenhoek, tekenhoek, de bouwhoek, de timmerhoek en verfhoek. Dit heeft tot gevolg dat kinderen veel door elkaar lopen. Ze hebben geen eigen tafel, geen eigen plek in de klas. Bovendien doen alle kinderen verschillende dingen. Hoogsensitieve kinderen kunnen daardoor een probleem krijgen met de ordening en houvast missen. Een keer is niet erg. Maar iedere dag opnieuw houvast missen heeft duidelijk een negatief effect. De gevolgen hangen samen met de verschillende karakters van de kinderen; ze kunnen angstig en teruggetrokken zijn, heel druk, sterk controlerend, erg moe, niet naar school willen, en ook lichamelijke klachten hebben, zoals hoofdpijn en buikpijn.

Hoe kun je herkennen dat een kind ordening mist? Bovengenoemde problemen + Voordat dergelijke problemen ontstaan, geeft een kind vaak al signalen af, zoals:

  • dicht bij de leerkracht blijven
  • niet van de plek afwillen
  • regelmatig huilen omdat het niet naast een bepaald kind wil zitten
  • regelmatig een activiteit kiezen die aan een tafel gedaan kan worden
  • geen activiteit kiezen
  • veel alleen willen spelen
  • ’s ochtends geen afscheid willen nemen van de ouder(s)
  • Regelmatig bij de leerkracht zitten

 

Hoogsensitieve kinderen kunnen ook moeite hebben met gym en spelen op het schoolplein.

Ze kunnen erg kieskeurig zijn wanneer het gaat om lezen en om boeken. Ze hebben behoefte aan eigentijdse jeugdliteratuur, die past bij hun beleving: realisme, sprookje, fantasie, dieren, detective, historisch verhaal. Het liefst geschreven in beeldende omschrijvingen in plaats van rationele, feitelijke, logische, lineaire zinnen. LiHSK biedt boeken aan die geschikt zijn voor belevend lezen en die aansluiten bij de belevingswereld van hoogsensitieve kinderen. Deze boeken zijn geschikt om thuis te lezen, voorgelezen te krijgen of om op school te lezen. (Bestellen via de online shop van LiHSK).

Lezen op school

Er zijn drie manieren om met lezen bezig te zijn:

  1. technisch lezen
  2. begrijpend lezen
  3. belevend lezen

Ad 3 belevend lezen

Hoogsensitieve kinderen zijn minder goed in feitelijk analyseren van een verhaal in een boek, zoals dat gevraagd wordt bij begrijpend lezen. Tijdens het lezen beleven zij namelijk een verhaal. Ze leven zich helemaal in, zien het verhaal in beelden voor zich en koppelen de gevoelens die het verhaal oproept aan hun eigen innerlijke wereld. Deze kinderen kunnen heel goed aangeven wat een verhaal met hen doet, wat ze erbij voelen. En ze vertellen graag over wat ze zelf hebben meegemaakt. Dat noemen we belevend lezen.

Door belevend lezen gaan kinderen vooruit op zowel technisch als het begrijpend lezen, het blijkt veel effectiever dan niveau lezen. Andere voordelen van belevend lezen:

  • ervaren leesplezier
  • minder moeite met het lezen van de teksten
  • leerkracht heeft plezier in het geven van de lessen
  • ze worden lid van de bibliotheek
  • lezen meer thuis

Hoe ga je ermee om?

Als ouder of leerkracht van een hooggevoelig kind, heb je de taak het kind te leren omgaan met de eigenschap. Meer dan andere kinderen, hebben sensitieve kinderen begeleiding van volwassenen nodig bij het groeien.

Liefdevolle aandacht.
Hsk’s hebben een grote behoefte aan liefdevolle aandacht, aandacht die vanuit het hart gegeven wordt. Ze hebben het direct door als je niet oprecht bent en raken hierdoor in verwarring en onzeker. Ze hebben extra behoefte aan een veilige en geborgen thuisbasis waar vanuit ze de door hen overweldigende wereld ingaan. Leer kinderen dat ze er mogen zijn, dat ze hun gevoel mogen vertrouwen, geef hen de ruimte zichzelf te ontdekken. Het opvoeden van een hsk vergt soms heel wat creativiteit en doorzettingsvermogen van de ouders. Je kind heeft een aanzienlijke handleiding en veel dingen gaan niet vanzelf. Is de liefde aanwezig, dan geven ze je ook heel veel liefde en vreugde terug. Het zijn vaak heel bijzondere fijne kinderen om te hebben!

Overprikkeling en eigenwaarde.
De aanpak van hsk’s is er op gericht overprikkeling te verminderen en onnodige prikkeling te voorkomen. Dit betekent dat je als begeleider van het kind stuurt in de hoeveelheid prikkels van buitenaf die op het kind af kunnen komen en probeert de hoeveelheid prikkels van binnenuit te verminderen door erover in gesprek te gaan met het kind. Jonge kinderen zijn nog niet in staat om te gaan met overprikkeling en dat doen ouders meestal als vanzelf voor hen.
Vanaf een jaar of 4 kunnen kinderen gaan leren hoe ze zichzelf kunnen redden. Volwassenen moeten hen daarin sturen en het voorbeeld geven. Voor hsk’s geldt dit extra. Ouders en leerkrachten zijn belangrijk in dit leerproces doordat zij kunnen sturen in de positieve en negatieve ervaringen die hsk’s opdoen.  Als het kind eenmaal naar school gaat en een eigen sociaal leven krijgt, zal het kind vaker in situaties terechtkomen die moeilijk zijn. Gedurende deze fase heeft het kind de steun en aanmoediging nodig om zichzelf door deze situatie heen te slaan en ervan te leren. Praat met het kind over zijn gevoelens en doe ze niet af als aanstellerij of onzin. Een andere belangrijke taak als volwassene is het relativeren van negatieve ervaringen en het aanmoedigen van de positieve. Stel zelf ook geen te hoge verwachtingen aan het kind. Goede schoolresultaten zijn voor de toekomst minder belangrijk dan een goede eigenwaarde. Iedere overwinning, hoe klein ook, is belangrijk. Benadruk de activiteiten waarin het kind goed is en moedig dat aan. Probeer een buitenschoolse activiteit te zoeken waar het kind haar eigen interesse in kwijt kan of waar het goed in is.

Aan- en bijsturen.

In overprikkelende toestand zijn hsk’s over het algemeen moeilijk aanstuurbaar, je kunt niet meer tot hen doordringen. Straf geven of vermanend toespreken maakt de overprikkeling door de extra stress alleen maar erger. Las liever een time-out in en kom er later op terug. Of houdt ze gewoon een poosje stevig vast als troost. Bedenk als het kind weer rustig is samen een strategie om de volgende keer dat hsk’s moeten leren hiermee om te gaan. Wel is het belangrijk de kritiek op een opbouwende manier te brengen om extra stress te vermijden. Extra aandacht aan “probleemgedrag” op het moment dat ze overprikkelend zijn, werkt meestal averechts.
Ook in niet overprikkelde toestand is het vaak moeilijk de aandacht van het kind te trekken. Ze horen je wel maar ze zijn in gedachten zo bezig met andere dingen, dat het niet tot hen doordringt. Dit is geen onwil! Probeer op een rustige manier hun aandacht te trekken, loop naar hen toe en maak oogcontact en raak ze even aan. Door hard te gaan praten of boos te worden, maak je ze juist aan het schrikken en horen ze helemaal niet meer wat je te zeggen hebt.

Tips voor leerkrachten

  • Realiseer je dat in elke klas enkele sensitieve kinderen zitten.
     
  • Realiseer je dat overprikkelende situaties erbij horen en dat hsk’s daarvan leren maar bedenk ook dat teveel of te sterke negatieve ervaringen de eigenwaarde omlaag halen.
     
  • Hsk’s zijn meestal slecht aanstuurbaar, ze lijken je niet te hebben gehoord doordat hun gedachten elders waren. Dit is geen onwil, het is voor hsk’s extra moeilijk lang op te letten. Het helpt hen er af en toe weer even bij te halen. Als je het lukt hun interesse te wekken en hun aandacht te houden, doen ze meestal enthousiast mee.
     
  • Laat je niet misleiden door een hsk die steeds afzondert en geen behoefte lijkt te hebben aan contact met anderen. Tenzij ze echt moeten bijkomen van een overprikkelde gebeurtenis, is de keus die ze maken om zich af te zonderen een negatieve keus. Ze schamen zich snel en proberen overprikkelde toestanden te voorkomen, of ze durven niet op anderen af te stappen. Helpt het kind een handje en je zult zien hoezeer het ervan opbloeit.
     
  • Herken de overprikkeling in de kinderen voor het uit de hand is gelopen en stuur hierin bij. Denk eraan dat ook het sensitieve kind momenten nodig heeft om even bij te komen en dat dit niet altijd in de pauzes op het schoolplein gebeurt.
     
  • Zoek naar de beste strategie om het overprikkeling van elk kind om te gaan. Dat werkt het best als je dat samen met het kind en eventueel de ouders doet. Als het kind weet wat het aan je heeft en wat het moet doen in een bepaalde situatie, is de kans kleiner dat het fout gaat.
     
  • Bied structuur. Als het kind weet wat er komen gaat, raakt het minder snel overprikkeld. Geef een hsk bij voorkeur niet als eerste een beurt maar laat het eerst even de kat uit de boom kijken. Het werkt averechts om het kind proberen te beschermen door details achterwege te laten. Voor hsk’s geldt nog meer dan voor anderen kinderen: wees duidelijk en consequent.
     
  • Realiseer je dat sensitieve kinderen onder druk slechter presteren (tijdsdruk, iemand die toekijkt, sociale druk van klasgenootjes) en ga ervan uit dat hun tempo lager ligt. Dit lage tempo zegt niets over of ze iets wel of niet beheersen. Misschien kun je de hoeveelheid werk iets aanpassen.
     
  • De complexiteit van een taak of de manier waarop die wordt opgedragen kan al voor teveel druk zorgen. Herhaal de instructies nog een keer samen met het kind. Het helpt om de taak op te delen in kleinere stapjes.
     
  • Probeer een vriendschap met minimaal een ander kind aan te moedigen. Overleg met ouders. Zet hsk’s liever niet steeds bij andere kinderen in groepjes. Hsk’s kunnen beter uit de voeten in 1 op situaties dan in groepjes.
     
  • Aanmoedigen is van groot belang. Met een klein zetje kunnen ze enorm groeien maar ze durven vaak niet de eerste stap op eigen kracht te zetten. Ze gedijen het best met vriendelijke en respectvolle aandacht. Neem de tijd hen te leren kennen.

 

Advies en hulpverlening

Hoogsensitiviteit is een karaktereigenschap die bij 1 op de 5 kinderen voorkomt. Het begrip is nog vrij onbekend bij ouders en leerkrachten, en de kans is groot dat een hoogsensitief kind niet als zodanig herkend wordt. Mede daardoor kunnen zich op school en in de opvoeding vragen en problemen voordoen.

Enkele vragen die er zijn bij ouders, opvoeders, leerkrachten:

  • Hoe kan ik op school uitleggen wat er met het kind aan de hand is?
  • Hoe moet het kind omgaan met alle indrukken die het opdoet?
  • Hoe doe ik dat: grenzen stellen zonder boos worden?
  • Hoe weet ik of er sprake is van hoogsensitiviteit?
  • Het kind loopt helemaal vast op school, hoe komt dat en wat kan ik eraan doen?

Trainingen sociale vaardigheden of temperament-counselling zijn te overwegen al kunnen dat soort trainingen juist ook weer extra belastend zijn. Het heeft pas zin als het kind ook zelf gemotiveerd is om iets aan zichzelf te veranderen. Daarom zijn dergelijke trainingen vaak pas zinvol vanaf ca 10 jaar. Kinderen leren op een dergelijk training d.m.v. spelletjes en het rollenspelen hoe ze dingen anders aan kunnen pakken. Ook leren ze op een dergelijk training “open” naar hun omgeving te kijken i.p.v. hun eigen projectie van een situatie te gebruiken.

Testje

Antwoord met “ja” als het in ieder geval enigszins voor het kind opgaat of gedurende een aanzienlijke periode in het verleden opging. Antwoord met “nee” als het niet speciaal of helemaal niet opgaat voor het kind. Als je 13 of meer vragen met “ja ”hebt beantwoord, is het kind waarschijnlijk hoogsensitief. Echter ook als je 1 of 2 vragen met “ja” hebt beantwoord, maar ze zijn in extreme mate waar, heb je wellicht ook reden om het kind hoogsensitief te noemen.

Het kind…

  • schrikt snel
  • heeft last van kleren die kriebelen, naden in sokken, of kledingmerkjes tegen zijn/haar huid
  • houdt over het algemeen niet van grote verrassingen
  • leert meer van een vriendelijke terechtwijzing dan van strenge straf
  • lijkt mijn gedachten te lezen
  • gebruikt moeilijke woorden voor zijn/haar leeftijd
  • ruikt elk vreemd geurtje
  • heeft een scherpzinnig gevoel voor humor
  • lijkt zeer intuïtief
  • is moeilijk in slaap te krijgen na een opwindende dag
  • heeft moeite met grote veranderingen
  • stelt veel vragen
  • wil zich verkleden als zijn/haar kleren nat of zanderig zijn geworden
  • zeer gevoelig voor pijn
  • kan slecht tegen een luidruchtige omgeving
  • heeft oog voor detail (iets dat van plaats is veranderd, een verandering in iemands uiterlijk)
  • kijkt eerst of het veilig is alvorens ergens in te klimmen
  • presteert het best wanneer er geen vreemden bij zijn
  • beleeft de dingen intensief

(uit: het hoogsensitieve kind, help je kind op te groeien in een wereld die hen overweldigd).

Hoogsensitieve kinderen zijn echter niet allemaal gelijk. Er zitten verschillen in de mate van gevoeligheid en ook waarvoor ze gevoelig zijn. Meestal weet je als opvoeder wel dat het kind hoogsensitief is. Je weet dat je soms moet helpen tot rust te komen. Je hebt geleerd dat het kind gevoelig is en extra steun nodig heeft. Je hebt geleerd dat je hem of haar omzichtiger moet benaderen dan andere kinderen. Je weet dat je geen kriebelkleding moet kopen, je kent de soms pietluttige eetgewoonten, je houdt rekening met het feit dat je kind genoeg rust krijgt, je helpt het kind zich staande te houden in stressvolle situaties, zet de tv uit als ze huiswerk moeten maken, je bereidt het kind voor op veranderingen en zorgt dat het niet voor grote verrassingen komt te staan. Wat kan je nog meer doen? Zorgen voor: voldoende slaap, gezonde voeding, ontspanning, goed contact en zorgen dat ze de gevoelens niet opkroppen.

Literatuur

  • Titel; Hoogsensitieve personen. Auteur; Elaine N. Aron. Hoe overeind te blijven in een wereld die je overweldigd. Het boek beschrijft overzichtelijk alle kanten van de eigenschap en wat je als hsp tegenaan kunt lopen. De feiten die Aron zelf heeft verzameld na gedegen onderzoek, worden afgewisseld met eigen ervaringen en uit haar werk als therapeut.
    Inhoud; Zelftest; feiten over hoogsensitief te zijn; dieper graven; algemeen gezondheid en levensstijl voor hsp’s; kindertijd en puberteit in een nieuw kader plaatsen; sociale relaties; het goed doen op je werk; intieme relaties; het helen van diepere wonden; artsen, medicijnen en hsp’s; ziel en geest.
     

  • Titel; Het hoogsensitieve kind. Auteur; Elaine N. Aron. Help je kind op te groeien in een wereld die hen overweldigd.
    Het boek behandeld alle facetten van het hoogsensitieve kind; de eigenschappen, testje of het kind sensitief is, hoe je het best om kunt gaan met de eigenschap van het kind, de schooltijd, vriendschappen, als het niet vanzelf gaat, als je zelf ook hooggevoelig bent, van baby tot pubertijd.
    Inhoud; deel 1: Het hoogsensitieve kind in vogelvlucht. Deel 2: Van baby tot volwassene.
     

  • Titel; Hoogsensitieve personen in de liefde. Auteur; Elaine N. Aron.
    Hoe ga je om met relaties als de wereld je overweldigd.
    Een boek wat zowel hoogsensitieve personen als hun partners zullen aanspreken. Het is vernieuwend en herkenbaar, laat ons zien wat onze rol is in de maatschappij.
    Inhoud; Ben je hsp; intimiteit; verliefd; liefde tussen hsp’s en niet hsp’s; creëren van een bevredigende sensitieve relatie; seksualiteit; spirituele pad Van hsp’s; ruziemaken zonder stress.
     

  • Titel; Leven met hooggevoeligheid. Auteur; Susan Marletta-Hart.
    Van opgave tot opgave.
    Dit boek behandelt onder meer de spirituele kant van hooggevoeligheid. Eigen inzichten worden afgewisseld met verhalen van ervaringsdeskundigen. Bovendien beschrijft ze vaak heel praktisch manieren om goed met gevoeligheid om te gaan; op het werk, privé en relaties. Er wordt aandacht besteed aan het vinden van een goede balans in jezelf.
    Inhoud; Hooggevoeligheid, een karakter eigenschap; lichaamsbeleving; in de wereld staan; kwaliteiten; hooggevoelige kinderen; therapieën en strategieën.
     

  • Titel; Hooggevoeligheid als uitdaging. Auteur; Marian van den Beuken.
    Aandacht brengen en de positieve kanten ervan belichten. Zij wil bereiken dat hooggevoelige mensen en anderen meer zicht krijgen op de speciale gave die hooggevoeligheid is: een bron van kracht en levenslust.
    Inhoud; Gevoeligheid is een gave; iets over mijzelf; wat is hooggevoeligheid; wees de poema die je bent; de kracht van de prinses op de erwt; communiceren met de minder gevoelige medemens; alles in orde, moeiteloos en vreugdevol; eigenaardigheid; tot overvoerd geraakt… en dan?; omgaan met negativiteit; angst hanteerbaar houden; over het transformeren van gevoelens; stilte in de herrie; recepten om gelukkig te zijn; stel je eens voor…..
     

  • Titel; Hooggevoeligheid als levenskunst. Auteur; Marian van den Beuken.
    Bemoedigend en inspirerend boek voor mensen met gevoelige zintuigen en een gevoelig zenuwstelsel. Ermee leren omgaan is voor ieder persoonlijk een levenswerk. Het is oefenen in levenskunst: met liefde, geduld en toewijding leren zijn met wat er is, ook met datgene wat onverdraaglijk lijkt. Uiteindelijk leidt dat tot grote innerlijke vrede en zijnskracht.
    Inhoud; Eigenheid; oefenen; het grotere geheel zijn.
     

  • Titel; Hooggevoeligheid als kracht. Auteur; Marian van den Beuken.
    Gevoeligheid wordt nogal eens beschouwd als zwakte. Als je een gevoelige aard echter accepteert, respecteert en beschermt, kun je haar leren hanteren als een instrument. Dan blijkt er in het kwetsbare een kostbaar schat te schuilen: de kracht van je eigen natuur.
    Inhoud; Hooggevoeligheid als kracht; eb en vloed; een groot vermogen om lief te hebben; het geheim van de tedere krach; in je eigen kracht gaan staan, dat geeft energie; stilte als fundament.
     

  • Titel; Hoogsensitiviteit als kracht. Auteur; Carolina Bont.
    Werken met je intuïtie.
    Dit boek gaat over hoe hoogsensitiviteit een extra dimensie aan je leven kan toevoegen. Als het samengaat met een goede ontwikkelde weerbaarheid geeft hoogsensitiviteit je toegang tot het inzicht en de beschermende kracht van je intuïtie.
    Puttend uit een leven lang persoonlijke en professionele ervaring reikt Carolina Bont talloze manieren aan om effectiever om te gaan met je emoties, de signalen die je lichaam je geeft en de manier waarop je denkt.
    Inhoud; Hoogsensitiviteit; Sensitieve weerbaarheid; hoofd en hart in balans; liefdesrelaties; hoogsensitieve kinderen; hoogsensitiviteit als kracht 12 stappen.
     

  • Titel; Nieuwetijdskinderen. Auteur; Carla Muijsert- van Blitterswijk.
    Een helder, vriendelijk en toegankelijk boek voor spiritueel geïnteresseerden die een gevoel kind hebben. Dit boek gaat over nieuwetijdskinderen en dus eigenlijk over hooggevoelige kinderen. Het belicht de positieve kwaliteiten, hoe kinderen deze wereld ervaren en hoe ze in de problemen kunnen komen. Er staat veel nuttige informatie en tips over hoe je kunt omgaan met de problemen waar deze kinderen nogal eens te maken krijgen, bijvoorbeeld in het onderwijs. Het boek heeft zowel een praktische als een spirituele invalshoek en is daarom ook leuk om te lezen.
     

  • Titel; Overlevingsgids voor hooggevoeligen. Auteur; Kyra Mesich
    Voor alle mensen die zeer gevoelig zijn voor de vele prikkels uit hun omgeving. Het boek bevat allerlei handige tips, adviezen en meditatieoefeningen en visualisaties.
    Inhoud; een praktische gids voor omgaan met je hooggevoeligheid, in het bijzonder gericht op mensen die kampen met psychische problemen.

Artikel; Norea en het witte paard (door Gerard van der Veen)

Het kind vloog over de velden. Op de wind leek ze, niet begrensd, onberekenbaar en vol van de groene vreugde van de aarde. Ze was nog niet zo goed als niemand, daarom was ze zo goed als alles. Ze kon neerhurken bij een bloem of een bij, en totaal opgaan in verwondering.

Zo begint Norea, een roman van Marianne Frederiksson. Norea is intuïtief, gevoelig, een met de bron van leven en vriendin van alle dieren. Bovendien heeft ze een ongewone gave: ze ziet de stenen dansen en ze neemt de doden waar. (wij zeggen: ze beschikt over paranormale vermogens). Norea kan dan ook zo maar symbool staan voor hoogsensitieve kinderen. En net als veel van dergelijke kinderen groeit Norea op in een omgeving waar ze duidelijk “anders” wordt gezien. Het valt Eva, de moeder van Norea, zwaar om de vermogens van haar dochter te accepteren. Zelf baseert Eva zich op kennis verkregen door onderricht en jarenlange ervaring. Norea’s intuïtieve weten en haar vanzelfsprekendheid om in het verborgene te kijken, jagen Eva angst aan. Dergelijke gaven schudden aan haar veilige wereldbeeld, waarin alles verklaarbaar is. Ook Norea’s broer en de andere kinderen vinden het meisje vreemd. Haar broer beweert dat ze zich dingen inbeeldt. De andere kinderen komen thuis met verhalen over Norea die met de doden spreekt. Dat maakt de volwassenen bang en die angst brengen ze over op hun kinderen.

Mensen zijn behoeftewezens. Dat begint al direct na de geboorte, wanneer een baby voeding, verschoning, warmte en geborgenheid nodig heeft. Het is daarvoor aangewezen op de ouders. Op geen enkele wijze is een jong kind in staat die behoefte zelf te bevredigen. Als de ouders niet of onvoldoende of op onvolledige wijze aandacht aan die behoefte schenken, dan wordt het kind bedreigd in zijn ontwikkeling. Het niet vervullen van fysieke behoeften, zoals voeding en warmte, vormt een bedreiging voor fysiek leven. De emotionele en intellectuele ontwikkeling komt in de knel wanneer een kind onvoldoende vervulling ervaart in zijn behoefte aan troost, gerustelling, aanraking, bevestiging van zijn waarnemingen, uitdaging en ontplooiing. Zonder die vervulling zal een kind onvoldoende in zijn lichaam en zijn “ik” kunnen aarden. Een kind kan zijn behoefte heel direct aangeven. Hij zal schreeuwen en huilen. Heeft dit echter geen zin omdat de ouders bijvoorbeeld dergelijke signalen anders interpreteren dat het kind ze bedoeld heeft, dan zal hij op omslachtige wijze vragen om aandacht. Hij wordt gehoorzaam of juist onhandelbaar, gaat zich lief gedragen of wordt heel brutaal, neemt alles wat hem verteld wordt voor waar aan of wil juist op geen enkele wijze noch op school, noch thuis iets van autoriteiten aannemen. Het kind verloochent zichzelf, net als Norea deed. Het verliest daarmee het vermogen bewust met de eigen kwaliteiten om te gaan. Waarden als begrip, mededogen en verdraagzaamheid komen in de verdrukking.

Een kind als Norea staat op een andere wijze in het leven dan men over het algemeen van kinderen verwacht. Ze heeft geen besef van tijd, neemt waar wat anderen niet zien en is sterk verbonden met de natuur. Veel kinderen van deze tijd zijn “anders” dan anderen, zonder dat echt zelf als zodanig te ervaren. Voor henzelf zijn de waarnemingen die ze doen heel reëel. Hun behoefte om door ouders en leerkrachten in die waarneming bevestigd te worden is even groot als bij andere kinderen ook al verschild dan misschien de inhoud van de waarnemingen. Kinderen hebben bevestiging nodig om te kunnen aarden.  Voor hooggevoelige kinderen betekent aarden “er durven te zijn”, omdat zij voldoende bevestiging krijgen van hun emotionele en intuïtieve beleving.

Hoe bevestigen de ouders de kinderen? Door hun natuurlijke ingeving te volgen en de ervaring te doorzien die ze ermee willen opdoen. Er zijn ervaringen die een kind 1 of hooguit 2 maal meemaakt. Dat zijn kritieke momenten in de opvoeding, waarop de reactie van de ouders zeer bepalend is voor de ontwikkeling van het kind. Norea’s beleving bij de rotswand is er zo1. Haar behoefte om ervaring op te doen en de wijze waarop vraagt om bevestiging. Later zal die niet toereikend meer zijn, want conclusies zijn dan al getrokken uit de allereerste reactie van de ouders.

Norea’s belevenis is op het scherpst, op de grens tussen leven en dood. Dat kan angst oproepen bij de ouders. Veel kinderen van deze tijd maken dingen mee op gebieden waar ouders onbekend mee zijn, die zij afkeuren of die hun angst aanjagen. Herinneringen hebben aan vorige levens is daar een voorbeeld van. Reageren op ouders vanuit onbegrip of angst dan drukken zij een stempel van afkeuring op de ervaring van het kind een kans krijgt.

Uit de verschillende manieren waarop de ouders van Norea reageren op haar belevenis is een wijze les te trekken. Niet alleen over de benadering, maar ook over de gevolgen daarvan voor het kind. Eva reageert verwijtend: “Je bent ook niet goed wijs, jij! Wij mogen dankbaar zijn dat dat arme dier slimmer is dan jij”. Norea reageert met schuldgevoel en wanhoop, want haar ervaring wordt ontkend. Door die afkeuring zal het gebeuren verdringen waardoor de boodschap ervan verloren gaat. Met gevolg dat er onbegrip ontstaat tussen Norea en het witte paard.

Adam, de vader van Norea reageert anders. Hij ziet de waarde van de ervaring in. Hij geeft er vorm en betekenis aan, zonder preek af te steken vol eigen interpretaties. Norea’s ervaring wordt bevestigd, als waardevol en leerzaam. Door de benadering van haar vader zal bij Norea vertrouwen ontstaan: in de ouder die respect toont, en in het eigen “ik” als belangrijke bron van ervaring. Het kind zal  er durven zijn en het belang erkennen van lichamelijkheid. Aarden krijgt daarmee de betekenis van het overbruggen van, (de woorden van vader). Als het kind vertrouwen en bevestiging krijgt dat hij in verwondering mag rondkijken in de wereld dat hij ervaringen in vrijheid mag opdoen, dan is er geen onderscheid tussen het innerlijke en het uiterlijke leven.

Samengesteld door: Sandra Wenneker - OPDC Zuidoost Drenthe
 

Ortho Pedagogisch Didactisch Centrum  Zuidoost Drenthe  2010   |   Disclaimer